Ulvi Cemal Erkin ve Piyano Yapıtları

1930’lu yıllarda Türkiye’nin kültürel dönüşüm sürecinde etkin rol oynayan bestecilerden biri Ulvi Cemal Erkin’dir. Galatasaray Lisesi’nde öğrenim gördü. Paris Konservatuvarı’na kabul edilen ilk üç Türk besteciden biridir. École Normale de Musique’te Nadia Boulanger ile kompozisyon çalıştı. Türkiye’ye döndükten sonra Musiki Muallim Mektebi’nde piyano ve armoni öğretmenliğine başladı.

Paris yıllarında ilk bestelerini verdi. 1931’de piyano için yazdığı beş kısa parçayı “Beş Damla” adıyla yayımladı. Bu parçalar 7 Kasım 1931’de Sivas Orduevi’nde besteci tarafından seslendirildi. “Oyun, Kaya Başı, Şiir, Şaka, Oyun” başlıklarını taşıyan bu parçalar, erken dönem çok sesli Türk müziği örnekleri arasında yer alır.

Erkin’in müziğinde Fransız Empresyonizmi’nin etkileri görülür. Bu etki, Cemal Reşit Rey’in yapıtlarında da izlenebilir. 19. yüzyıl sonu Fransa’sında gelişen empresyonist anlayış, görsel sanatların yanı sıra müzikte de etkili olmuştur.

Sovyet müzik eleştirmeni Prof. A. Veprik, “Beş Damla”yı Moskova’da dinledikten sonra armonik yapısında empresyonist etkiler bulunduğunu belirtmiştir (İzvestia, 2 Kasım 1933).

1937’de “Çocuklar İçin Yedi Kolay Parça”yı yazdı. Bu parçalar, aynı yıl bestelenen “Duyuşlar – Piyano için On Bir Parça”nın içinden seçilmiştir. Başlangıçta toplam on sekiz parçalık bir dizi olarak düşünülen yapı, daha sonra iki ayrı başlık altında yayımlanmıştır.

“Duyuşlar” ilk kez 17 Nisan 1947’de Ankara Halkevi’nde Ferhunda Erkin tarafından seslendirildi.

Eserlerde Anadolu ezgilerinden esinlenmeler görülür. Modal yapı ve halk müziği kaynaklı ritmik özellikler belirgindir.

Örneğin “Oyun” bölümünde aksak ritimler kullanılmıştır. “Küçük Çoban”da sol elde tekrar eden sesler eşliğinde sağ elde melodi ilerler. “Dere” bölümünde akış hissi betimleyici bir yapı ile verilir. “Kağnı” bölümünde disonans sesler ve ritmik yapı aracılığıyla hareket duygusu oluşturulur.

Mahmut Ragıp Gazimihal, 15 Mart 1938 tarihli Varlık dergisinde yayımlanan yazısında Erkin’in bu yapıtlarında Anadolu renklerinin belirgin olduğunu ifade etmiştir.

“Duyuşlar” ve “Beş Damla”, Erkin’in hem besteci hem de eğitimci kimliğini yansıtan yapıtlar olarak değerlendirilir.